11 JAN. 2026

Zondag

Deze tekst, geschreven door mezelf, Kato Redant, op 11 januari 2026 tussen 00u00 en 23u59, gaat over de Japanse kunstenaar On Kawara (29.771 dagen, 1932-2014). Over de kunstenaar is weinig geweten aangezien hij interviews weigerde, geen foto's van zichzelf liet maken en nauwelijks tentoonstellingen met zijn eigen werk bezocht. Hetgeen we over hem weten is onrechtstreeks, via de mensen waarmee hij contact hield en via zijn kunst. Kawara vertelde niets, laat staan dat hij iets verklaarde over de betekenis van zijn werk. De kunstenaar registreerde en archiveerde.[i] Deze tekst is een dialoog tussen mijn interpretatie van Kawara's werk, neergeschreven op 11 januari 2026, en On Kawara's registratie van 10 januari 1975. 

JAN. 10, 1975

Friday

8u11

On Kawara wordt op 10 januari 1975 om 8u11 wakker in het Holiday Inn hotel op 2375 North, State Street in Jackson, een stad in de Amerikaanse staat Mississippi. Naar de klok kijken is het eerste wat hij vandaag doet. De datum en het uur dat hij op de klok leest stempelt hij op twee postkaarten. De twee kaarten zijn de 4691ste en 4692ste die hij sinds 10 mei 1968 dagelijks verstuurt naar twee vrienden, familieleden of collega's.[ii] De kaarten zullen enkele dagen later in de brievenbus vallen bij bevriende kunstenaar John Baldessari met de mededeling I GOT UP AT 8:11 PM. 

Vervolgens beslist Kawara om de dag vast te leggen in het datumschilderij JAN.10,1975. Waarschijnlijk besliste hij dit al gisteren of enkele dagen geleden, aangezien het maken van het schilderij heel de dag in beslag zal nemen en Kawara dus geen andere grote plannen kan hebben. Hij kiest een doek van formaat A (20,32 x 25,4 cm), het kleinste van de door hemzelf acht vooraf vastgelegde groottes. Kawara mengt ook vandaag weer een nieuwe kleur. Vandaag is dat een donkere variatie van blauw, naast rood of zwart een van de drie vaste mogelijkheden. Hij beschildert het volledige doek met vier of vijf lagen van de zonet gemengde acrylverf. In het midden van het doek schildert hij in witte letters de datum van de dag, volgens Amerikaanse conventies: eerst de maand, dan de dag, dan het jaar. Het schilderij moet tegen 23u59 klaar zijn, anders zal Kawara het vernietigen.[iii]

Zelfopgelegde en conventionele regels over grootte, kleur, tijd en plaats vormen de hoeksteen van Kawara's praktijk. De regels over plaats en tijd zijn belangrijk om het concept van de datumschilderijen te laten kloppen. Het werk verwijst immers naar een plaats en tijd, meer bepaald de plaats en tijd van zijn ontstaan. De vernietiging van werken die niet voor middernacht voltooid zijn, wijst erop dat de meest fundamentele regel niet gevolgd kon worden, namelijk het maken van het schilderij als registratie van het parallelle tijdsverloop van voltooien van een werk en het voltooien van een dag. Het afgewerkte schilderij is een voltooide en een afgelopen dag: een punt in het verleden waar niet meer aan gewerkt kan worden. Het onvoltooide schilderij zou dus een onmogelijke situatie vertegenwoordigen: het zou onvoltooid zijn, maar een voltooide tijdspanne representeren.

De regels leggen Kawara tijdsdruk en beperkingen op. Toch is de regeldwang ook een tendens naar vrijheid. Het concept van de datumschilderijen was immers op 4 januari 1966 tot stand gekomen en kon tot de dood in dezelfde hoedanigheid worden verdergezet. Het geheel van de meer dan 2000 schilderijen, gemaakt in meer dan 100 steden, zal de Today-serie worden. Het gemak van de vooraf bepaalde regels bestond erin dat de dag kon beginnen met de schilderpraktijk, zonder dat die moest voorafgaan aan denkoefeningen over compositie en iconografie. Misschien was Kawara's schilderspraktijk zo geautomatiseerd dat er juist veel mentale ruimte vrijkwam om over andere dingen te filosoferen.

Kawara vindt het belangrijk dat zijn werk er zo strak mogelijk uitziet. De penseelstreken mogen niet zichtbaar zijn. De letters hebben een neutraal uiterlijk, en niet Latijnse schrifttekens zijn uit den boze om persoonlijke nationale verwijzingen te vermijden. Wanneer Kawara in zijn geboorteland Japan is, gebruikt hij het universele Esperanto in plaats van zijn moedertaal. De postkaart is volgens diezelfde logica gestempeld in plaats van beschreven. Een handschrift zou een persoonlijke betrokkenheid kunnen onthullen.

De afwezigheid van een kenmerkende persoonlijke penseelvoering in het werk verbergt tactiele, lichamelijke, persoonlijke betrokkenheid van de kunstenaar. Auteurs halen onder andere deze elementen aan om de groeiende zelfreferantialiteit en universele tendens van de datumschilderijen te beargumenteren.[iv] Ook dragen de schilderijen vanaf 29 december 1972 een ondertitel afhankelijk van de dag van de week: Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday of Sunday, en geen beschrijvende ondertitels meer zoals op 30 NOV. 1968: 'Hotel Parque Casino' with an EXCEDRIN tablet in Montevideo'. (Wat waarschijnlijk een persoonlijke verwijzing is naar Kawara die op deze dag in zijn hotelkamer bleef en een pijnstiller nam.[v])

Toch is Kawara's kunstenaarschap inherent verbonden aan Kawara als persoon: de Today-serie zou immers haar einde gekend hebben op Kawara's sterfdag. En zelfs de onpersoonlijke stempel verraadt menselijkheid. Kawara moest elke dag manueel de datum en het uur aanpassen, waardoor er inkt op zijn vingers achterbleef. Kawara vermijdt zijn afdruk op het kunstwerk, maar het kunstwerk laat wel een afdruk op hem achter.

De persoonlijke dimensie van de archivalische, geautomatiseerde, geobjectiveerde regels is dubbelzijdig. Het is enerzijds de kunstenaar die zichzelf deze regels oplegde, en anderzijds worden wij gedwongen tot een vertrouwen in de kunstenaar. Het feit dat zijn lichamelijkheid niet te zien is in zijn werk, maakt dit vertrouwen moeilijker. We moeten hem op zijn woord geloven dat hij zijn eigen werken maakt en zijn eigen regels volgt. De verantwoordelijkheid om eerlijk te zijn ligt bij Kawara, de verantwoordelijkheid om te geloven in Kawara's concept ligt bij de toeschouwer.

I GOT UP, I WENT, I MET, I READ

Het is vandaag ook de 2346ste dag dat On Kawara bijhoudt waar hij geweest is, wie hij ontmoette en wat hij in de krant las dat er op een bepaalde datum gebeurd was. Zijn I Went duid hij met een rode stift aan op een zwart-wit grondplan van de stad. Zijn I READ knipt hij uit de papieren krant en per dag maakt hij een collage van de artikels. Voor I Met stempelt hij met dezelfde stempel als I GOT UP de namen van de mensen die hij die dag ontmoette. [vi]

Of I MET enkel een lijst is van de mensen die de mensen die Kawara fysiek spreekt, of zijn ook de mensen die hij gewoon tegen het lijf stootte op sociale bijeenkomsten of via de telefoon sprak geregistreerd?

Zijn praktijk doet denken aan onze hedendaagse samenleving waar we ook de neiging hebben om onze locatie, sociale bijeenkomsten en ochtendroutines te registreren en met elkaar te delen. On Kawara archiveerde echter zijn spoor in plaats van direct met de buitenwereld te delen. Zelfs de informatie op de postkaarten loopt enkele dagen achter op de realiteit. Dat tijdselement laat zien dat Kawara's praktijk niet om directe materiële output gaat, maar wel om de consequente praktijk van het registreren en archiveren van zijn leven.

On Kawara verhief zijn alledaagse leven tot het kunstwerk. Tegelijkertijd werd het maken van zijn oeuvre zijn alledaagse leven. Het is Kawara die besliste om het conceptuele werk met de vele regels te maken, om zijn leven in een kunstwerk te gieten. Na een tijd wordt zijn registratie echter een deel van zijn dagelijks leven, het wordt een routine die zijn dagindeling bepaalt.

De klassieke hiërarchie tussen de passieve creatie en de scheppende kunstenaar wordt in Kawara's praktijk onderuit gehaald. De werken refereren en verbeelden iconografisch niet enkel het meest alledaagse, ze balanceren ook op de dunne lijn tussen gecreëerd product en creërende schepper van een alledaagse praktijk. Enerzijds kunnen de objecten enkel bestaan doordat ze gemaakt zijn door de kunstenaar. Anderzijds zijn het de objecten die een actieve rol krijgen. Ze dwingen Kawara om regels te volgen, voortdurend te registreren en de strakke middernachtdeadline voor het maken van het datumschilderij na te komen. Het ware kunstwerk is de creatie van een dagelijkse routine, en de cultivatie van die routine als kunstwerk, waardoor kunst onlosmakelijk verbonden wordt met het dagelijks leven.  

23u59

Wanneer vandaag afgelopen is, is het datumschilderij klaar. Kawara steekt het werk in een door hemzelf op maat gemaakte kartonnen doos. Aan de binnenkant van die doos kleeft hij een krantenknipsels uit The Clarion Ledger over de goedkeuring van The Teacher Pay Bill. Het krantenknipsel komt uit de lokale dagbladkrant die Kawara haalt bij een plaatselijke krantenwinkel. Het maken van het datumschilderij blijkt dan toch niet het enige te zijn dat hij vandaag gedaan heeft.

Wanneer alle stappen doorlopen zijn noteert Kawara op een 100-jarige kalender de datum, het formaat, een stip van de gebruikte verf en de krantenkop van de dag.

De I WENT-kaart, I MET-lijst met ontmoetingen en I READ-krantenartikels worden gearchiveerd in grote grijze mappen. De postkaart is onderweg en zal hopelijk door de ontvanger gearchiveerd worden.

Morgen zal hij in dezelfde hotelkamer 39 minuten vroeger opstaan, de datum en het uur op een postkaart stempelen, en de boodschap opnieuw naar Baldessari sturen.[Vii]